РФ-тиң Президентизи Владимир Путинниң шиитпири-биле 2024 чылды Россияда Өг-бүле чылы кылдыр чарлаан. Тыва Республиканың Национал архивтиң тыва өг-бүлениң ёзу-чаңчылдары-биле таныштырылгазы.
Тываларда өг чүгле чурттаар оран-сава эвес.
Өг деп лингвокультура хөй санныг көшкүн амыдыралдыг чоннарда, ооң иштинде тываларда, ук сөс хөй утканы илередип турар-даа болза, эртеги түрк дылда дег, jurt деп сөс чугле чурттаар оран-сава эвес, а тудуг, чурттаар чер, чурт деп уткаларны база илередип турар.
Тыва дылда өг деп сөс элээн каш укталган көскү уткаларны илередип турар. Чүл дээрге, өг көжүрген уткада өг-бүле деп утканы көргүзүп турар:
— Өг-бүле (ниити),
— Өг-бүлелиг
— Өглүг (ашактыг, кадайлыг).
Өглүг кижи дээрге боду хууда өглуг – өг тип алган деп уткалыг. Ынчангаш ооң иштинде чурттап турар кижилерни
— өг ишти – кадайы, өг ээзи – ашаа,
— өг чок – бот кижи дээр.
Бо таварылгада өг ишти дээрге өгнүң иштинде кым барын илередип турар, а өг чок дээрге өө чок дээн утканы илереткен.
Өг деп сөстүң кол утказы өг-бүле, эң чоок төрээн кижилериниң дугайында бодал-биле сырый харылзаалыг, ынчангаш өг чүгле оран-сава эвес, а ында чурттап турар чоок төрээн кижилер дээни ол.
Өөвүс. Возвращение тувинской юрты. – Научно-популярное издание. – Ч.К. Ламажаа. Н.Д. Сувандии. – Тувинский государственный университет. — Кызыл — 2022. – 13-14-кү арыннар.