Өг-бүлениң ажы-төлдүг болурунуң берге байдалынга хамаарыштыр сүме.
Энерелдиг херээжен кижи бүрүзү ынчаар бодавайн-даа турар болза, черле ажы-төлү чок улусту ие кижи эвес деп санаар улус база турар. Ол кайы-даа талазындан чедимче чок бодал-дыр. «Кезээде ажы-төлдүг бооп чурттаар мен» деп кым шиитпирлиг чугаалап, өттүр көрүп шыдаарыл? Кым-даа шыдавас. Ынчаарда, салым айыы-биле ажы-төлү чок болур байдал ол кижиниң бодунга тургустунуп келген болза, ам ол чүнү бодаарыл? «Боду бодун ие кижи эвес-дир мен!» деп чемелээр азы канчаарыл? Ие кижи дээрге ажы-төлүнүң бар-чогунда деп ындыг уткалыг эвес болур. Ажы-төлге хамаарыштыр энерелдиг сеткилдиг болганда, дөмей-ле ие кижи-дир.
Чижелээрге, күрүне тургустуна бергенинден бээр, хоойлу ёзугаар ажы-төлдүң болгаш ие кижиниң эргези деп турар. Ону анаа эвес, а шинчилел-биле тургустунуп каан. Авазы чаш төлдү бодарадып кааш, улаштыр энерелдиг сеткилинден ажы-төлүн азырап өстүрериниң дугайында таптыг бодап чадап тургаш, бир-ле азарганчыг бергедээшкиннерге алзыптар таварылгалар турар. Чоорту арагалап, тояап чоруурунга чаңчыга бээр. Ажы-төлүн карактап, сагылга-чурумга кижизидип, оларның кадыкшылын, өөредилгезин хайгаарап көрбейн, бичии чаш кижини түренчиг байдалга арттырып каан буруузу-биле, күрүнениң хоойлу ёзугаар, ие эргезин казыдып турары бо үеде херек кырында билдингир. Ол чүүл безин, ие кижи деп болур-болбазы чүгле төл бодарадып каанындан эвес, а энерелдиг сеткилинден ажы-төлүнге ынак болуп, оларны кагбайн, шупту талазындан шаа-биле азырап карактап, энерелдиг болур ужурлуг дээрзин бадыткап турар.
Геше Лобсанг Тхуптен. – ЧЫРЫК ДУЗА — IV. Ог-буле болгаш амыдырал дугайында мерген угаадыглыг чагыг сумелер. – ООО «Тываполиграф». – Кызыл — 2023. – 296-297-ги арыннар.