Бурунгу шагның чонунуң амыдыралындан шинчилеп көөрге, чаңгыс өгде кады чурттап чоруур эргим, чоок улузундан хөй чүүл хамааржыр турган. Бурунгу үеге бодаарга, амгы үеде бичии ылгал бар. Чүге дизе кижисиг болуру хүн бүрүде кады чурттап чоруур чоок улузундан аңгыда, өөренип турар школазындан, эдержип чоруур эш-өөрүнден, ниитилелдиң байдалындан база хамааржыр апарган. Ынчалза-даа эң кол харысаалгалыг кижилер – дөмей-ле ада-иелери-дир.
Ада-иениң ажы-төл кижизидилгезиниң талазы-биле харыысалгазынга (ответственность) тос тускай шынары бар.
vk.ru/wall-132749777_17505 — бижидилгениң уламчызы.
Харысаалганың чедиги шынары – ада-иелернин чассыг эвес болуру.
Ада-иениң чассыг сеткилиниң салдары-биле ажы-төлү өзүп келгеш, шыдамык эвес, хорадаачал, могаттыныычал, туразы улуг, ырадыр көрүүшкүн чок улус болур. Түр када бичии эки түңнелдиг чүүл чедип алганын барымдаалап, бодун кончуг кижи кылдыр алдынар. Ада-иезиниң ол хире эки азырап өстүрүп каанын, оларнын ачы-хавыяазын безин билбес, улам дедир чаңнаар. Кедерезе, ада-иезинге дошкун чаңын көргүзер, сөгленир. Чалгаа дээн ышкаш өске-даа таарымча чок чаңын көргүзер. Түңнелинде ада-иелери бүгү назынында ажы-төлү дээш сагыш човап, хомудап чоруур. Ажы-төлү эки чорзун, ёзулуг түңнел чедип алзын деп бодап чораан күзелдери ажы-төлүнүң херек кырында ындыг эвес болганындан амыдыралга сонуургалы чидип, муңгарап чурттап чоруур.
Ынчангаш ада-иелер ниити чуртталга херек кырында белен эвес дээрзин мерген угаан-биле шын шинчилеп, билип алгаш, чассыг чаңындан ойталаарын бодаар ужурлуг. Ажы-төлу база ажыы чок, хоозун бергедээшкиннерге торулбайн, оон ойталазын деп бодаар болза, оларны эмин эрттир чассыг чаңныг кылдыр өстүрбес. Берге-даа болза, шыдамык кылдыр өстүрер. Ажы-төлү өзүп кээрге, оларның боттарынга эки болур.
Геше Лобсанг Тхуптен. – ЧЫРЫК ДУЗА — IV. Өг-бүле болгаш амыдырал дугайында мерген угаадыглыг чагыг сүмелер. – ООО «Тываполиграф». – Кызыл — 2023. – 370-371-ги арыннар.